Kuzeybatı Alaska’nın el değmemiş Brooks Sıradağları coğrafyasında yer alan 200’ü aşkın akarsuyun turuncu renge bürünmesinin ardındaki sır perdesi aralandı; bilim insanları küresel ısınmanın erittiği permafrost tabakasının doğal asit kaya drenajını harekete geçirerek sulardaki ağır metal oranını rekor seviyelere taşıdığını ortaya koydu.
Permafrost Erimesi ve Kimyasal Reaksiyonlar
AGU Advances dergisinde paylaşılan kapsamlı çalışmada, 2022 ile 2024 yılları arasında bölgedeki altı su havzasından toplanan numuneler mercek altına alındı. Isınan iklimle birlikte derin katmanlardaki donmuş toprağın çözülmesi, yer altı sularını sülfür içerikli kayaçlarla buluşturdu. Su ve oksijenle temas eden bu mineraller sülfürik asit açığa çıkarırken; demir, nikel, çinko, alüminyum, kadmiyum ve nadir toprak elementlerinin berrak su yollarına karışmasına yol açtı.
Yapılan saha ölçümlerine göre bozulmamış üst havzalarda 8,3 olan medyan pH seviyesi, dağ yamaçlarından süzülen sızıntı sularında 3,2 seviyesine kadar geriledi. Ayrıca bu sızıntılardaki sülfat ve bileşik metal yoğunluğunun, ana akarsu kanallarına kıyasla binlerce kat daha fazla olduğu kaydedildi.
Nehir Sistemlerindeki Metal Taşınımı ve Ani Kırılma
Ana nehir yatakları sahip oldukları doğal tamponlama yetisi sayesinde pH değerlerini nötre yakın tutmayı başarsa da metallerin ve sülfatın yüzlerce kilometre taşınmasını durduramıyor. Nitekim 103 kilometrelik Salmon Nehri rotasında incelenen su örneklerinde, kolların katılımıyla sülfat konsantrasyonu litre başına 25 miligramdan 280 miligrama, nikel yoğunluğu ise 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıkarak hat boyunca varlığını korudu.
Agashashok ve Wulik havzalarına ait uzun soluklu kayıtlar, asıl büyük değişimin kademeli değil 2019-2020 yıllarında gerçekleştiğini; bu periyotta Wulik Nehri’ndeki çinko oranının yüzde 770’e varan artış kaydettiğini gösterdi. Bu kırılmanın, 2018-2019 döneminde yaşanan aşırı ılık ve yoğun karlı kış mevsimiyle doğrudan bağlantılı olduğu; kalın kar katmanının toprağı yalıtarak çözülmeyi derinleştirdiği aktarıldı. Nehirde 2021-2024 periyodunda gözlemlenen metal düşüşü ise araştırmacılar tarafından henüz mekanizması tam netleşmemiş geçici bir iyileşme süreci olarak değerlendirildi.
